KRĄG PISARZY JIDYSZ

Elizer SteinbargEliezer Steinbarg

Urodzony w 1880 roku w Lipkanach w Besarabii (współcześnie w Mołdawii, 70 km od Czerniowiec). W hederze nauczył się hebrajskiego oraz samemu rosyjskiego i niemieckiego. Fascynowała go literatura. Został nauczycielem jidysz i hebrajskiego. Wiersze w jidysz zaczął pisać w wieku 22 lat, ale aż do śmierci nie pozwolił na ich wydanie. Zajmował się głównie pisaniem bajek oraz teatrem dziecięcym, jak również współredagował pismo artystyczne również w jidysz. Pierwsze publikacje opowiadań i bajek ukazały się w żydowskich czasopismach literackich w Warszawie. W roku 1919 zostaje zaproszony do Czerniowiec przez miejscową gminę żydowską, gdzie kontynuuje swoją działalność kulturalno-społeczną. Redaguje kilka gazet w jidysz, organizuje stowarzyszenie szkół żydowskich, wspiera działalność kulturalną Domu Żydowskiego. Publikuje podręczniki do języka jidysz oraz materiały pedagogiczne, latem organizuje obozy zdrowotne w Karpatach. W latach 1928-1930 pracuje wśród gmin żydowskich w Brazylii. Wraca do Czerniowiec i spośród swoich około 500 bajek przygotowuje do publikacji zbiór 99 z nich. Umiera w roku 1932 i zostaje pochowany na głównej alei żydowskiego cmentarza na ulicy Zielonej.

W Czerniowcach funkcjonuje Kulturalne Towarzystwo Żydowskie im. Steinbarga założone przez Josefa Burga w 1988 roku. Na budynku gdzie żył autor znajduje się tablica pamiątkowa. Jedna z ulic Czerniowiec nosi imię pisarza.

Po polsku wydano opowiadania dziecięce „Jak ptaszki studiowały Torę” (Kraków: Wydawnictwo Austeria, 2012) oraz „Żydowskie bajki z Czerniowców” (Kraków: Wydawnictwo Austeria, 2014)


Mojsze Altman

Mojsze AltmanUrodzony w Lipkanach w Besarabii w 1890 roku, zaraz przy granicy z Bukowiną. Pochodził z rodziny biednego żydowskiego rzemieślnika. W hederze wykazywał uzdolnienia literackie i ojciec zdecydował o jego dalszej nauce w gimnazjum w Kamieńcu Podolskim. Pierwsze wierze w jidysz opublikował w Odessie. W latach międzywojennych oprócz pobytu na Bukowinie sporo podróżował, nawet do Ameryki Południowej. Po powrocie do Czerniowiec aktywnie uczestniczył w życiu teatralnym miasta, ale w 1949 został aresztowany pod zarzutem nacjonalizmu. Zwolniony po 6 latach z obozu został zrehabilitowany, osiedlił się w Czerniowcach, gdzie przeżył do 1981 roku. Tam też jest pochowany na Żydowskim Cmentarzu przy ul. Zielonej.

W przestrzeni miasta Altman nie jest uwieczniony. Jego utwory nie doczekały się przekładów na język polski.


Icyk MangerIcyk Manger

Żydowski pisarz posługujący się jidysz. Urodził się w Czerniowcach w 1901 roku, a miłość do literatury niewątpliwie zaszczepił mu ojciec, krawiec. Manger uczył się w niemieckim gimnazjum, z którego został jednak wydalony za złe zachowanie. Po I W.Ś. wyjechał do Warszawy, gdzie opublikował swoje pierwsze wiersze, jak i powieść w jidysz. Oprócz tego, redagował swój własny magazyn literacki oraz pisał pieśni dla teatru. Zajmował się również tłumaczeniami na niemiecki, rumuński i hiszpański. W swoim pisarstwie nawiązywał do ludowej kultury żydów wschodnioeuropejskich oraz często wykorzystywał wątki biblijne. Zaraz przed II W.Ś. wyjechał do Paryża, Londynu a potem USA, aby ostatecznie osiąść w Izraelu. Umiera w Gederze w 1969 roku.

Pomimo, że większość swoich utworów wydał w Warszawie przed wojną, jedynie powieść „Księga raju czyli Prawdziwe żywota opisanie Szmula Aby Aberwo” została przetłumaczona i wydana w języku polskim po wojnie (Warszawa : PIW, 1988 i 2005).


Josef Burg

Żydowski pisarz posługujący się jidysz Josef Burgurodzony z Wyżnicy w 1912 roku w rodzinie flisaków. W okresie międzywojennym studiował germanistykę w Wiedniu i redagował w języku jidysz czasopismo w Czerniowcach. Kiedy rumuńskie władze zamknęły gazetę, wyjechał do Moskwy i następnie na Powołże, gdzie przeżył czasu II W.Ś. Co ciekawe swoje utwory, które zdobyły światowe uznanie i były przetłumaczone na wiele języków, napisał przed wojną, a potem dopiero po roku 1980. W roku 1990, po 53 latach przerwy wznowiono wydawanie gazety którą niegdyś redagował. Burg niezmordowanie pojął się jej redakcji. Pod koniec życia wydał wiele książek opisujących życie środkowoeuropejskich żydów ale i innych narodów zamieszkujących Bukowinę, głównie w czasach przedwojennych. Zmarł w Czerniowcach w 2009 roku.

Był honorowym obywatelem Czerniowiec i został pochowany na głównym cmentarzu przy ul. Zielonej w Alei Zasłużonych Obywateli Miasta. W Wyżnicy jedna z ulic nosi jego imię.

W Polsce, w 2001 roku ukazała się powieść „Okruchy” (Sejny: Pogranicze).


W 1908 roku w Czerniowcach odbyła się bardzo wpływowa konferencja żydowska skupiająca przede wszystkim literatów, w trakcie której (wprawdzie niewielką przewagą głosów) ustalono, że język jidysz jest narodowym językiem Żydów mieszkających w Europie Wschodniej.

konferencja jidisz

%d bloggers like this: